Page 20 - :: Rashtradarpan Magazine - September 2021 ::

પ્રકૃભત પૂજા,અને પભવત્ શ્ાવણ નું આગમન-ફદવાસો પવ્ય; શ્ી દવારકાધીશ નુ જીવન બારમે વષવે કંસના સંદેશા ના આધારે અરિૂર
શા્ત્ો્ત મહતવ ચફરત્ સાથે મથુરા ગયા

મથુરામાં ચાણૂર -મુભષ્ક સાથે
મલલિ યુદધ કરી કંસ નો નાશ કરી કંસે
ે
તહેવાર પવ્ય અને વ્રત એ ઈશવર પ્રાભપતના સાધન છ, વૃક્ષોમાં દેવતાઓનો વાસ છે. પીપળામાં દેવતાઓ વાસ કારાગારમાં પૂરેલિા પોતાના માતા ભપતા
શ્દધા નું પફરબળ અને ઋભષ સં્કૃભત પરંપરા નો વારસો છે, આમળામાં લિક્મીનારાયણ વસે છે, વડ માં ભવષણ વસુદેવ-દેવકી અને મુ્ત કરાવી તેના નાના
છ’-સંકેત ચરિધારી િારતમાં તહેવારો,પવ્ય અને વ્રત,શૃંખલિા અને તુલિસી પણ માતા છે. વૃક્ષની પ્રદભક્ષણા ષોડશોપચાર ઉગ્રસેન મથુરાના રાજા બનાવયા હતા .પછી
ે
બંધ અને વૈભવધયપૂણ્ય છ.દરેક ને પોતાનું આગવું શા્ત્ો્ત પૂજાનું અંગ છે .મહરષ્ય શૌનકે -પીપળાની ત્ણ પ્રદભક્ષણામાં વાસુદેવે પોતાના કૂળનાં ગોર ગગા્યચાય્ય
ે
મહતવ છ,તેવું જ હફરયાળી અમાસ ,ફદવસો પવ્ય અથવા જળ ચડાવવાથી દફરદ્રતા,દુઃખ નાશ પામે છે ,પીપળાના દવારા શ્ી કૃષણ અને બલિરામ ને જનોઈ
ે
ે
‘એવરત’- ‘જીવરત’ વ્રત મભહમા માટે છ. સાથો સાથ દશ્યન માત્થી દીઘાયુષય મળે છે તેમ કહેલિ છે. દરેક માસ પહેરાવી હતી .યજ્ોપભવત સં્કાર પછી
પભવત્ શ્ાવણ માસના પ્રારંિના વધામણાં નો અવસર ની ચૌદસ,અમાસ અને પડવો ત્ણ ફદવસ પભવત્ રહેવા નું અવંતી ભનવાસી સંદીપ ગુરુના આશ્મમાં
ે
છ.અષાઢ મભહનાથી તહેવારોનો પ્રારંિ થાય પરંતુ સૂચન પણ છે ; ગુજરાતમાં બે ફદવસ નવા પરણેલિા સુદામા સખા સાથે ગુરુની સેવા કરી 18
ફદવાસા થી દેવ ફદવાળી દેવ ફદવાળી સુધી100 ફદવસમાં ઉપવાસ,જાગરણ સાથે 36 કલિાકના ‘એવરત ‘વ્રત ભવદ્ા અને 64 કલિા ના આશીવા્યદ મેળવી
ે
સો ઉતસવ,તહેવારો ની હારમાળા આવે છ તેથી ‘સો પવ્ય’ કરે,અને મોટી ઉંમરની ્ત્ીઓ ‘જેવરત ‘એક ફદવસ નું વ્રત ગુરુ દભક્ષણમાં ગુરુના મૃતયુ પામેલિા પુત્

નો ‘વાસો’ તે ફદ વાસો કહેવાય. બીજો અથ્ય થાય છ કરે તેની પાછળ પફરવાર સુખ શાંભત,સમૃભદધ માટેની પાછો લિાવી આપી મથુરા પાછા િયા્ય.
ે
‘દીપ’ ‘ વાસો’ દીવાઓની હારમાળા (દીપ પૂજન )નો પ્રાથ્યના છે ,દીપ પૂજા અમાવ્યાનું અનુષ્ઠાન છે. દીપ દાન મથુરામાં કંસના નાશ ને કારણે
ે
ફદવસ.આખા વષ્યમાં દરેક વ્રત 24 કલિાકનું હોય છ, પરંતુ આપવાનો ચાલિ છે, ભપતૃ તપ્યણ હપંડ દાન આ ફદવસે થાય ગુ્સે થયલિા તેના સસરા જરાસંઘે જયારે
ે
ે
આ એક જ વ્રત ‘એવરત ‘-જવરત’ જાગરણ ઉપવાસ , છે. કારણ કે આ ભતભથનો ્વામી ભપતૃ દેવ (ભપતર ) છે. મોટા સૈનય સાથે 18 વખત મથુરા પર
્ત્ીઓનું ભપ્રય 36 કલિાક સુધી ચાલિનારા વ્રત પોતાની ચૌદસ પછીને ભતભથ અમાવ્યા કેમ ગણાઈ તેની પાછળ ચડાઈ કરી તયારે બધી વખતે તેને િગાડી
ે
આગવી છાપ ઉપસાવે છ. ફદવાસો 7મી ઓગ્ટ એક કથા પણ જોડાયેલિી જોવા મળી. મૂ્યો . છવટે જરાસંઘ કાલિયવન ની
ે
ે
રભવવારે શરૂ થશે,અને 8 મી ઓગ્ટ 2021 સુધી રહેશે અમાવસુ નામનો ભપતર નામના દેવ જ ્વગ્ય મદદથી અસંખય સૈનય સાથે મથુરા ઉપર
તયારબાદ શ્ાવણ પ્રારંિ થશે;-આ પવ્ય મભહલિાઓ માટે માં ભનવાસ કરતા હતાં.ઈચછાપ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી ચડાઈ કરવા તૈયાર થયો તે વખતે પોતાના
સુખ,સમૃભદધ અને પાફરવાફરક પફરવાફરક મંગલિ જીવન શકતા,પોતાની ઇભનદ્રય ઉપર જબરો કાબુ હતો ; એક કુળ ના રક્ષણ સાથે બીજા દુષ્ોનો દમન
ે

માટેનો ફદવાસો ગૌરી પાવ્યતી ના પૂજનનો ફદવસ છ, વખત બભહષ્યદની માનસ કનયા અચછોદ ભપતર દેવ પર કરવા જરાસંઘ દવારા તેઓને પણ પ્રકાશમાં
દેવાભધદેવ મહાદેવના પભવત્ માસ શ્ાવણ માસના પ્રારંિ મોભહત થઇ ગઈ,પોતાનો ્વીકાર કરવા પ્રાથ્યના કરી.પરંતુ લિાવવા રણ છોડી દવારકા આવયા. તેથી
ને શ્દધા,આ્થાથી વધાવવાનો ફદવસ છ. ે ‘ભપતર ‘ દેવ તૈયાર ન થયા અને તેઓના સદાચારી વત્યનથી લિોકોમાં’ રણછોડ’ કહેવાયા.
શ્ાવણ વૈફદક સં્કૃભતમાં ઋભષઓએ સૃભષ્ના . ભપતૃઓ ખુશ થયા અને આ બનાવ જયારે બનેલિો તયારે શ્ી કૃષણએ દવારકામાં 100
ઉપકારક તતવોને દેવતાઓનું ્થાન આપી પૂજન સાથે તે ભતભથ નું નામ અમાવસુ ઉપરથી અમાવા્યા બનયું. વષ્યના વસવાટ દરમયાન રૂક્મણી ,કમબુવતી

પયા્યવરણ મહત્તા વધારી છ , પ્રકૃભત પ્રેમ અને સંરક્ષણ ને માનવ ભહતાથવે અને વૃક્ષ દેવ ની પૂજા અને ્યાં ,સતયિામા,સતય,િદ્રા,કાભલિનદી, લિક્મણા
ે
સંતુભલિત રાખવા નો સંદેશ આપયો છ વૃક્ષ છદન રોકવા વૃક્ષ રોપવાથી શું લિાિ થાય? તે જોઈએ તો ,લિક્મી અને નાગનજીતી આ અષ્પટ રાણીઓ
ે
ે
હફરયાળી ની જરૂરત હોવાથી વૃક્ષ રોપવા નો ફરવાજ પ્રાભપત માટે/ તુલિસી,આંબળાં ,કેળા ,બીલિીપત્;/ આરોગય ભવષણના દશાવતાર પૈકીના આઠમા સાથે લિગન કરતા દુષ્ોનો દમન પણ કયુું
ુ
્ય
અમલિી બનાવયો તેથી હફરયાળી અમાસ પણ કહેવાય છ.. માટે -બ્રાહ્મી,પલિાશ,અજન,આંબળાં ,સૂય્યમુખી,તુલિસી, અવતાર તરીકે િારતના પ્રાચીન રાજવીઓ હતું. સુદામા જવા ગરીબ બ્રાહ્મણ મુઠઠી
ે
ે
મનુષયે માતૃ,ભપતૃ,ઋભષ,,ગુરુ ,દેવતા,સાથે પ્રકૃભત ઋણ સૌિાગય માટે/-આસોપાલિવ,અજુ્યન,નાફરયેળ,વડ,\;સં ના પ્રખયાત વંશોમાંના યદુવંશ માં આજથી તાંદુલિ ના બદલિામાં મહેલિ બનાવયા હતા.
ૃ
અને માતિભમ ઋણ ચૂકવવાનો આ તહેવારો,પવષોઅને તાન માટે લિીમડો ,પીપળો,બીલિીપત્,નાગ કેસર, 5200 વષ્યની પૂવ્ય મથુરા નગરી ના રાજા દ્રૌપદી ના એક ચીર ના બદલિામાં િરી
ૂ
ઉતસવો સામાભજક વયવહાર સાથે જોડાયા છ આ ઋણ અશવગંધા,/વરસાદ પ્રાભપત માટે-આંકડો, શંખપુષપી કંસના કારાગારમાં જનમેલિા િગવાન સિામાં 999 (નવસો નવવાણ )ચીર પૂરી
ે
ં
ે
ચુકવવા સૃભષ્ને શાંત રાખવા વેદો જણાવે છ,જ માનવ પલિાશ, બ્રાહ્મી, તુલિસી,/સુખ માટે-લિીમડો ,k દંિ અને શ્ીકૃષણે ‘દવારકાધીશ અને રાજા િ્તો ની લિાજ રાખી દુભખયાના બેલિી
ે
ે
કત્યવય છ.ભશવ ને સમરપ્યત શ્ાવણ ના ત્ણ ફદવસ પહેલિા ઘટાદાર છાંય,આનંદ પ્રાભપત માટે પાફરજાત, રણછોડ કહેવાયા છ. શ્ી કૃષણ દવારકાનાથ બનયા હતા. છવટે
ે
ે
ે
હફરયાળી ત્ીજ ઉજવાય છ. ે રાતરાણી, મોગરા, ગુલિાબ રોપવા જણાવેલિ છ, અવતાર માનવોની તમામ પ્રકારની મહાિારતના યુદધ-મેદાનમાં અજનને
્ય
ુ
ે
ઉપભનષદનો એક શલિોક યાદ આવે છ:-- ફદવાસા પવ્યને ધયાનમાં લિઈને આ વૃક્ષ રોપણ રાક્ષસી વૃભત્તઓ નું દમન કરવાની ગીતાનો ઉપદેશ આપતા માનવ ધમ્ય
ે
’હે,પ્રિુ,ભત્લિોકનાથ જળ,થલિ,ગગન,હવા,અભગન,પવન, એક અલિગ મભહમા દાખવે છ, માનવ જીવન તથા સતપુરુષો ના કલયાણ માટે સમજાવી િભવષયના સમાજને પણ પોતાના
ઔષભધ,વન્પભત,વન,ઉપવન સકળ ભવશવમાં જડ અને માટે વૃક્ષ દરેક રીતેપરોપકારી સેવા બજાવે છે. થયેલિ હોવાનું તેમાં મહાિારત- ધમ્ય કમ્ય નું માગ્યદશ્યન આપયું હતું .
ચેતનમાં શાંભત કરજો ‘ ફદવાસો પ્રકૃભત પૂજા, દવારા ઉપકારક બને છે અને પ્રિુ પૂજન દવારા િાગવતાફદ પુરાણોના કથા પ્રસંગો મહાિારતના -યુદધ પછી
ઈશવંદના ભપતૃ તપ્યણ દવારા સંતૃભપત, વ્રત પૂજન દવારા માનવી િભ્ત થી પોતાની કૃતજ્તા વય્ત કરે જીતેનદ્ર પાઢ/ થી જાણી શકાય છ. ે પોતાનું યાદવકુળ પણ સત્તાના મદથી
પફરવાર સમૃભદધ ,સુખાકારી અને દીપ દાન દવારા ચૈતનય છે .મભહલિાઓના વ્રત સાથે પ્રકૃભત પૂજા મોફરભસભવલિ ભસટી/નોથ્ય શ્ી કૃષણ દવાપરયુગ દુરાચારી બની સમાજ નું શોષણ ન કરે તે
પ્રકાશવાન થવાનો સંકેત આપે છ.આ ફદવસે ખેડૂતો નવી પૂવ્યજ ઋભષઓએ સાંકળી મોટું કામ કયુું છે. કેરોભલિના/અમેફરકા ના અંતમાં શ્ાવણ વદ આઠમ માટે દુવા્યસાના શાપને ભનભમત્ત બનાવી
ે
વાવણી અને િાભવ પાક માટે ની આગાહી પણ કરે, મૂંગા અંતે એ યાદ રાખીએ કે અમાસ ને ફદવસે jitendrapadh@ ના રાત્ીના બાર વાગે કંસના યાદવ ્થળી કરાવી શ્ી કૃષણાવતાર લિીલિા
પ્રાણી , પૂજન, જાનવર પ્રભત આદર િાવ વય્ત િૂત પ્રેત,ભપચાશ,ભનશાચર ,જીવ જંતુ અને gmail.com કારાગારમાં ભવષણના ચતુિુ્યજ પૂણ્ય કરી હતી. આરીતે દવારકાધીશ
ે
કરવાનોઆ ફદવસ છ. મંફદરોમાં લિીલિોતરીના હહંડોળામાં દૈતય વધારે સફરિય બને છે અને ઉનમુ્ત +91 9820496574 ્વરૂપે અવતયા્ય હતા.માતા શ્ીકૃષણનું સમગ્ય જીવન ચફરત દુષ્ો ના
પ્રિુને ઝલિાવવામાં આવે છ િભ્તમાં પણ હફરયાળી બનતા હોઈ આ સમયે ઈશવર (whats app no.) દેવકીની ઈચછા પ્રમાણે અને દમન અને સતપુરુષો ના કલયાણ માટે હતું
ે
ુ
ે
આંખને ઠારે છ .આઠ પ્રહર શ્ાવણ પૂજા પ્રારંિ થાય છ. પ્રાથ્યના,આરાધના,અનુષ્ઠાન, દવારા સાવધ પોતાના અવતાર વાદ ને અને આજ પણ તેઓ શરીરધારી ન હોવા
ે
ે
મંત્,તંત્ ભવદ્ાના ઉપાસકો સાધન ભસભદધ પ્રાપત કરવા રહેવાનું સૂચન છે,વષ્યમાં આવતી બધી અમાસમાં તેથી સાથ્યક બનાવવા બાળક બની ગોકુળમાં નંદ- છતાં પણ ઈશવર ્વરૂપે પ્રતયક્ષ પણા નો
ફદવાસા ની રાત્ીનો ઉપયોગ કરે છ. ે તામસી ખાદ્ પદાથષો ન ખવાય; ફદવાસો અને ફદવાળી યશોદા બાળકીના પફરવત્યનથી કંસને અનુિવ સમાજ ને કરાવી રહા છ. ે
િારતમાં ઉત્તરપ્રદેશ,મહારાષ્ટ,ગુજરા આ બંને અમાસ નું મહતવ વધુ શુિ માનયું છ. ે યોગમાયા-. િદ્રકાળી દવારા તેના કાળ ના દવારકાધીશ મંફદર સંશોધાતમક
ત,રાજ્થાન,આંધ્ર પ્રદેશ,ગોવા,કણા્યટકા,તભમલિ,ભહમાચલિ હફરયાળી અમાવ્યા એ હફરયાળા હહંડોળા થી જનમ ની જાણ કરાવી હતી. સંભક્ષપત પફરચય -સવાુંગી દવારકા દશ્યન -
પ્રદેશ વગેરે અનેક ્થળે જદા જદા નામે આ તહેવાર સુશોભિત કરી હફર ઘટા ના દશ્યન સાથે હફરને ઝુલિાવે છે ગોકુળમાં નંદ-યશોદા વાતસલય લિેખક-સંશોધક -પ્રકાશક / ્વ.ડો .ભનિ્યય
ુ
ુ
ે
પરંપરાગત ઉજવાય છ. મેળાની વાત કરીએ તો રાજાશાહી .ખેડૂતો પોતાની ઢબે , બળદ પૂજા, કરે છે.,દીપ દાન ,ભપતૃ પુભષ્ આપતા,ગોપ-ગોપીઓ સખય િાવને રામ હરજીવન પૂજારી
ઘરાણાથી ઉદેપુર નો મેળો ધયાન ખેંચે ,ત્ણ ફદવસનો મેળા દોષ ભનવારણ તપ્યણ,હપંડ દાન, તીથ્ય ્નાન,બ્રાહ્મણ ્વીકારતા,અને પૂતનાના રાક્ષસી -બકાસુર- (બી એ,બી એડ,એમ એ,પીએચ ડી
, દભક્ષણા, ્ત્ી ના વ્રત,જાગરણ થી પફરવાર માટેની મંગલિ વત્ાસુર વગેરે રાક્ષસોનો નાશ કરી કાળીનાગ -સં્કૃત -(દવારકાધીશ મંફદર,દવારકા)
્થાભનક વ્તુઓ,પરંપરા,મનોરંજન,ખાણીપીણી એ પવ્ય કામના સુખાકારી દેનારું પ્રવ એક મભહના સુધી શંકર જવા સમાજ ભવરોધી અતયાચારીઓને પ્ર્તુભત - ભજતેનદ્રપાઢ
ે
બધું ઠીક પણ છલલિે ફદવસે માત્ મભહલિાઓ માટે જ હોય ને રીઝવવા જલિાભિષેક,દૂધ અભિષેક પૂજા અનુષ્ઠાન અને દમન કરી 11 વાર સુધી તયાં રહા હતા .
ે
અને તેમાં પુરુષ વગ્યને પ્રવેશ ન હોય તે ભનયમ આજ સુધી િભ્ત માટે પભવત્ અને લિાિ દાયી પવ્ય પ્રારંિ આ
પાળવામાં આવે છ , મહારાષ્ટમાં બળદ ને શણગારવામાં ફદવસથી થાય છે
ે
આવે છ ,બળદ દોડ થાય ,શ્ાવણ નો પ્રારંિ થવાનો ભજતેનદ્રપાઢ
ે
હોવાથી પભવત્તા જાળવવ
ઉપવાસ,કે વ્રત આવતા Taresh Bhattji
હોવાથી એક માસ માટે Hindu Priest
ઘરમાં શાકાહાર બને ;ખરાબ
આદત છોડવા િરજ પડે Performaning all
;તેથી લિોકો અમાસ ને ફદવસે Hindu ritual & pooja
ભચ્કાર દારૂ પીવે, માંસાહાર Invigorate Life, LLCInvigorate Life, LLC
કરે અને સૂધ બૂધ ગુમાવી Stay Healthy Live HappyStay Healthy Live Happy
ુ
ગટર ની બાજમાં પડે Pranic Psychotherapist; HealerPranic Psychotherapist; Healer
તેથી’’ગટારી અમાવા્યા ‘ Yoga & Meditation Instructor.Yoga & Meditation Instructor.
નામ પડયું . 2863 Williams Place,
્કનધ Snellville, GA 30078
પુરાણ અને ગીતા માં કહું છ ે (C) (678)-390-5550 [email protected] [email protected]
(O) (678)-390-5549 www.invigoratelife.comwww.invigoratelife.com
05,September 2021 Vol.3/No-15 20